Uzm. Dr. Fırat Atak
  21-05-2021 12:16:00

Covid sonrası kronik yorgunluk nasıl geçer?

Covid sonrası kronik yorgunluk nasıl geçer?

 

Covid-19 tüm hızıyla devam ederken iyileşen hastalardaki en sık görülen bulgular; %50 oranda yorgunluk hissi, %30-45 oranında nefes problemleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca uyku dengesizlikleri, bağırsak alışkanlığında değişiklikler, beyin sisi (konsantrasyon-hafıza problemleri), libido azalması ve sinsi ağrı değişimleri olarak kişinin yaşam kalitesini bozmaktadır. Anesteziyoloji ve Reanimasyon Uzmanı Dr. Mehmet Ali Elmacıoğlu, covid-19 geçiren hastalarda sonradan oluşan kronik yorgunluk hakkında açıklamalarda bulundu.

Kronik inflamasyon süreci dolaşım sisteminde ve damarların iç yüzeyini kaplayan endotel zarında hasar ve hassasiyete neden olmaktadır. Özellikle dokuların sağlıklı beslenmesini ve oksijenlenmesini sağlayan mikroskobik damar ağı bundan etkilenmektedir. Yetersiz dolaşım yetersiz oksijenlenmeye neden olur. O doku yeteri kadar beslenemez ve enerji üretemez hale gelir. Normal şartlarda kan düzeyinde korunan asitlik ve oksijen/karbondioksit dengesi doku düzeyinde bozulmaya başlar. Bunun net sonucu olarak doku düzeyinde artmış yıkım ürünlerinin birikimi (oksidasyon) ve antioksidan sistemlerin düzeltemediği bir doku asidozu ortaya çıkmasıdır. Özellikle hücrenin enerjisini sağlayan ve hücrenin pili olarak adlandırılan, mitokondri adı verilen yapılar bu değişimlerden olumsuz etkilenir. Hücresel enerji işleyişi bozulur ve doku düzeyinde yetersiz oksijenlenme meydana gelir. Antioksidan kapasitemiz bu zararlı maddeleri temizlemek için hızla tükenmeye başlar. Vücudumuzda ve dokularımızda biriken zararlı maddeleri uzaklaştıran lenfatik damar sistemi de oluşan bu yoğunluğa cevap veremediğinde; ağrı, halsizlik, nefes problemleri kaçınılmaz olarak karşımıza çıkmaktadır. Yani temel sorun dolaşım problemidir ve doku düzeyindeki bu küçük damarların yeteri kadar fonksiyon gösterememesidir.

Diğer önemli bir neden de kronik inflamasyona öncülük eden sitokinlerin kan-beyin bariyerini geçerek vücudumuzda hormon salınımını denetleyen hipotalamusu etkilemesidir. Bunun sonucu olarak hormonal değişimleri tetiklenerek; kronik yorgunluk, beyin sisi, uyku problemleri, libido azalması gibi bulgulara neden olabilmektedir. Devam eden inflamasyon zaten hassas bir durumda olan Akciğerler ve solunum organlarında da fonksiyon kaybının uzamasına neden olmaktadır. Akciğerlerde meydana gelen yetersiz oksijen değişimi de bu şikayetlere neden olan en önemli unsurlardan bir tanesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bağışıklık sistemindeki bu bütünsel bozulma ve tedavi sürecinde kullanılmak zorunda kalınan ilaçlara ikincil olarak ortaya çıkan bağırsak flora bozukluğunu da tetiklemektedir. Hastalarda şişkinlik, gaz, sindirim problemleri bu kronik yorgunluk tablosuna eşlik etmektedir. Ayrıca bozulmuş olan bağırsak florasından vitamin, mineral, eser element ve sağlıklı yağların emilimi de sekteye uğramaktadır.

Bu hastaların sağlıklı yaşam programlarında dikkate alınması gereken ve tedavi desteğinde önemli ipuçları mevcuttur. Bu tedavi ipuçlarını nedenlere yönelik maddeler halinde sıralamak uygun olacaktır. Dolaşım, solunum sisteminin ve antioksidan kapasitenin desteklenmesi: İnflamasyon yanıtını düzenlemek. Dolaşım sistemini desteklemenin en kolay yolu yeterli su tüketimin sağlamaktır. Kilogram başına en az 30 ml olacak şekilde (böbrek hastaları kendi hekimlerinin izin verdiği ölçüde su tüketmeye dikkat etmelidir) günlük su içmeye çalışılmalıdır. Çay ve kahve tüketiminin fazla olması da idrarla sıvı kaybına artışına neden olduğu için belli bir miktarı aşmamalıdır.

Kişinin kendi başına yapabileceği en pratik uygulama yürüyüştür. Hastaların hem dolaşım sistemini hem de solunum sistemini olumlu yönde etkiler. Dolaşım sistemini destekleyen yürüyüş öncelikle kişinin efor kapasitesi ile uyumlu olmalıdır. Uzun süreli ve yüksek tempolu yürüyüşler halen nefes problemi devam eden hastalar için uygun değildir. Yürüyüş öncelikle düşük tempolu ve nefes/yorgunluk problemine yol açmayacak şekilde olmalı yavaş yavaş artırılmalıdır.

BAĞIRSAK FLORASININ DESTEKLENMESİ:

Sağlıklı bir bağırsak sisteminin Akciğer ve hücresel bağışıklıkta anlamlı rolü olduğu bilinmektedir. Bağırsak florası bozuk olan hastaların ağır Covid geçirme ve ölüm oranları daha yüksek bulunmuştur.

Bağırsak florası desteklenirken bu kişiye özel bir şekilde planlanmalıdır. Hangi ana besin gruplarına ve gıdalar duyarlılık olduğu tespit edilmeli. Eliminasyon ve kaçınma diyetlerinin yanı sıra kişiye özgü prebiyotik ve probiyotik takviyeleri belirlenmelidir. Bağırsak hücrelerine ve bağışıklık yanıtlarına katkı sunmak amaçlı beta glukan, D-riboz ve glutamin destekleri de bu hastalarda fayda sağlamaktadır. Tedavi sürecinin bütünlüğü için bağırsakları yöneten enterik sinir sisteminin sağlıklı çalışması gerekmektedir. Bunu sağlamak için probiyotik takviyelerin yanı sıra organa yönelik nöralterapi ve akupunktur uygulamaları da yapılmalıdır.

VİTAMİN, MİNERAL, ESER ELEMENT VE SAĞLIKLI YAĞ DESTEKLERİNİN PLANLANMASI:

Bağırsaklardan yetersiz emilim veya emilemeyecek derecede kalitesiz sindirilmiş gıda son ürünleri ise göz ardı edilmemesi gereken bir unsur olarak değerlendirilmelidir.

Bu dönemde hastaların omega 3, Q 10, NADH, A, B, C vitaminleri, D vitamini, folik asit, çinko, selenyum ve magnezyum takviyelerine her zamankinden daha fazla ihtiyaç duydukları belirlenmiştir. Kaslarda oluşan güçsüzlük için günlük germe çekme egzersizleri, gerekirse Acetyl L-Karnitin ve kan demir düzeyleri izlenerek demir takviyesi de başlanması planlanabilir.

 AĞRI TEDAVİSİ:

Bu hastalarda görülen ağrı tipi daha çok doku düzeyinde gerçekleşen değişimlere bağlıdır. Kronik yorgunluk bulgularının da eşlik ettiği karma bir ağrı türüdür. Dokularda serbest sonlanan sinir uçlarında ortaya çıkan aşırı duyarlılık (ince lif nöropatisi) benzeri yanıcı batıcı ağrı karakterinden, kas spazmlarının yoğun olarak görüldüğü sıklıkla sırtta, omuz, boyun bölgesinde ve daha az oranda bacaklarda yerleşimli bir şekilde görülebilmektedir.

Tedavisinde nöralterapi ve terapötik lokal anestezik uygulamaları altta yatan nedene yönelik olarak etki oluşturduğu için ilk planda kullanılmakta ve oldukça iyi sonuçlar alınmaktadır. Ayrıca asidite ve nöropatik ağrıya yönelik olarak detoks-baz-düşük konsantrasyonlu prokain infüzyonları ile hem kronik yorgunluk şikayetine hem de ağrıya yönelik olumlu destek sağlanabilmektedir. Bu hastalarda mineral ve eser element eksikliğine bağlı olarak ortaya çıkan gelişen ağrılarda ortomoleküler destek infüzyonları (vitamin C, magnezyum, B1, çinko) tedavide önemli bir yer oluşturmaktadır. Doku asiditesi ve oksidasyonu azaltma amacı ile ozon uygulamalarının da katkı sağlayacağı bilinmektedir.

 SAĞLIKLI BESLENME SÜRECİNİN YÖNETİMİ:

Hastaların bağırsak flora düzenlemesi esnasında kişiye özel beslenme planın yanı sıra antiinflamatuar, antioksidan ve sağlıklı besinler seçilmelidir. Mevsimine uygun olarak tüketilecek taze meyve, taze sebze, kök sebzeler, sağlıklı etler (mevsim balıkları, az yağlı kırmızı et, kemik/et suyuna çorba), yumurta, kavrulmamış kuruyemişler mineral, eser element ve vitamin açısından destek sağlayacaktır.

Karbonhidrattan düşük ve proteinden zengin bir beslenme türü seçilmelidir. Şeker, rafine karbonhidrat içeren her türlü üründen (kek, pasta, beyaz ekmek, börek, şekerleme, gofret) ve beyaz undan tüketiminden kaçınmak yerinde olacaktır. Şeker ağırlıklı bir beslenme türü inflamasyon gelişimini kolaylaştırarak hem asidik tabloyu artıracak hem de magnezyum gibi birçok mineral /eser elementin sağlıklı kullanımına engel olacaktır.

Zerdeçal, zencefil, kuşburnu, yeşil çay, ananas meyvesinde bulunan bromelain, siyah üzüm çekirdeğinde bulunan resveratrol gibi besinler direkt ve indirekt olarak ağrı düzeylerinde azalmaya neden olurlar. Kırmızı meyvelerin (böğürtlen, kuşburnu, çilek, yaban mersini, vb.) C-reaktif protein seviyesini azalttığı, yani iltihabın anahtar bir göstergesinde azalmaya neden olduğu bulunmuştur.

Gıda duyarlılıkları inflamasyonu tetikleyerek bağışıklık sistemi aracılığı ile ağrı artışına neden olabilir. Gluten, laktoz duyarlılığı, bağırsak florası bozuklukları ve Kandida gelişimi ağrı yanıtlarında artışı tetikleyebilmektedir. Doymuş yağ oranı yüksek gıdalar, kızarmış yiyecekler ve bazı hastalarda tereyağı, omega-6 içeriği yüksek birçok bitkisel yağ (mısır yağı, soya fasulyesi yağı ve ayçiçeği yağı gibi) da inflamasyonu artırabilir.

Her türlü alkol, fazla kafein, süt ürünleri, gıdaların raf ömrünü uzatmak için kullanılan sentetik koruyucular (örnek: E240-259 nitratlar), hazır/donmuş gıdalardaki kimyasallar, gıda boyaları, mono sodyum glutamat (Çin tuzu) ve aspartam da kaçınılması geren ürünler arasında yer almaktadır.

UYKU KALİTESİNİN SAĞLANMASI:

Sağlıklı bir uyku iyileşmeyi destekleyen melatonin salgısının kaliteli ve yeterli bir düzeyde salgılanmasına yol açar. Uyku kalitesini belirleyen diğer unsurlar ise; bilgisayar, cep telefonu, televizyon gibi elektromanyetik uyaranlardan uzak, iyi havalandırılmış, yeterince karanlık ve gürültüsüz bir ortamda 8 saatlik bir uyku olarak tanımlanmaktadır.

  Bu yazı 987 defa okunmuştur.
  FACEBOOK YORUM
Yorum
  YAZARIN DİĞER YAZILARI
BİZİ TAKİP EDİN
  • PUAN DURUMU
    Takım O G M B A Y P AV
    1 Fenerbahçe 13 9 2 2 36 14 29 +22
    2 Galatasaray 13 8 2 3 23 10 27 +13
    3 Adana Demirspor 13 6 1 6 24 14 24 +10
    4 Konyaspor 14 6 2 6 16 9 24 +7
    5 Başakşehir FK 13 7 3 3 19 15 24 +4
    6 Kayserispor 14 7 5 2 20 15 23 +5
    7 Trabzonspor 13 6 2 5 19 16 23 +3
    8 Beşiktaş 13 6 3 4 26 18 22 +8
    9 Alanyaspor 14 4 5 5 19 24 17 -5
    10 Gaziantep FK 13 4 5 4 19 19 16 0
    11 Antalyaspor 12 5 6 1 19 21 16 -2
    12 Giresunspor 13 4 6 3 13 20 15 -7
    13 Kasımpaşa 13 4 6 3 11 22 15 -11
    14 Hatayspor 13 4 7 2 12 22 14 -10
    15 Fatih Karagümrük 13 3 6 4 24 27 13 -3
    16 MKE Ankaragücü 13 3 6 4 16 21 13 -5
    17 Sivasspor 14 2 7 5 13 19 11 -6
    18 İstanbulspor 13 2 9 2 12 26 8 -14
    19 Ümraniyespor 13 1 8 4 15 24 7 -9
    Takım O G M B A Y P AV
    1 Eyüpspor 13 9 1 3 21 9 30 +12
    2 Pendikspor 13 7 3 3 20 9 24 +11
    3 Keçiörengücü 13 7 3 3 25 18 24 +7
    4 Samsunspor 13 6 2 5 19 12 23 +7
    5 Boluspor 12 6 2 4 13 7 22 +6
    6 Bodrumspor 12 6 3 3 22 15 21 +7
    7 Manisa FK 13 5 3 5 19 19 20 0
    8 Çaykur Rizespor 12 4 1 7 17 9 19 +8
    9 Bandırmaspor 12 4 2 6 14 14 18 0
    10 Göztepe 12 5 5 2 12 11 17 +1
    11 Adanaspor 14 4 5 5 22 22 17 0
    12 Sakaryaspor 13 5 7 1 19 22 16 -3
    13 Altay 13 3 4 6 11 13 15 -2
    14 Erzurumspor FK 13 3 5 5 14 19 14 -5
    15 Tuzlaspor 12 3 6 3 15 18 12 -3
    16 Altınordu 13 3 7 3 13 23 12 -10
    17 Yeni Malatyaspor 14 2 8 4 14 24 10 -10
    18 Gençlerbirliği 12 1 7 4 13 23 7 -10
    19 Denizlispor 13 1 10 2 10 26 5 -16
    Takım O G M B A Y P AV
    1 Bucaspor 1928 14 9 1 4 22 7 31 +15
    2 Kocaelispor 14 9 1 4 29 15 31 +14
    3 İskenderunspor A.Ş. 14 9 2 3 20 10 30 +10
    4 Karacabey Belediye Spor 14 8 1 5 20 8 29 +12
    5 1461 Trabzon FK 14 6 3 5 15 9 23 +6
    6 Serik Belediyespor 14 6 3 5 18 15 23 +3
    7 Zonguldak Kömürspor 14 7 5 2 16 17 23 -1
    8 Ankara Demirspor 14 5 3 6 16 8 21 +8
    9 Kırklarelispor 14 5 3 6 15 13 21 +2
    10 Van Spor FK 14 5 4 5 14 14 20 0
    11 Etimesgut Belediyespor 14 4 5 5 19 16 17 +3
    12 Fethiyespor 14 4 7 3 18 24 15 -6
    13 Kastamonuspor 14 3 6 5 14 19 14 -5
    14 Sarıyer 14 2 5 7 16 22 13 -6
    15 Uşak Spor 14 3 7 4 10 20 13 -10
    16 Adıyaman FK 14 2 6 6 12 17 12 -5
    17 Kırşehir FSK 14 2 6 6 12 17 12 -5
    18 Balıkesirspor 14 3 8 3 9 19 12 -10
    19 Diyarbekir Spor 14 1 8 5 13 24 8 -11
    20 Pazarspor 14 1 10 3 10 24 6 -14
    Takım O G M B A Y P AV
    1 Yeni Mersin İY 12 10 1 1 18 5 31 +13
    2 52 Orduspor FK 12 7 3 2 20 12 23 +8
    3 Karşıyaka 12 7 3 2 14 6 23 +8
    4 Karaköprü Belediyespor 12 5 2 5 12 5 20 +7
    5 Belediye Kütahyaspor 12 5 2 5 17 11 20 +6
    6 Belediye Derincespor 12 5 2 5 14 13 20 +1
    7 Ağrı 1970 Spor 12 5 3 4 9 7 19 +2
    8 Hacettepe 1945 12 5 3 4 15 14 19 +1
    9 Nevşehir Belediyespor 12 4 4 4 15 14 16 +1
    10 1922 Konyaspor 12 5 6 1 14 17 16 -3
    11 1954 Kelkit Bld.Spor 12 3 3 6 8 8 15 0
    12 Çatalcaspor 12 4 6 2 13 12 14 +1
    13 Elazığspor 12 4 6 2 12 18 14 -6
    14 Amasyaspor 1968 Futbol Kulübü 12 3 6 3 10 15 12 -5
    15 Şile Yıldızspor 12 1 5 6 9 12 9 -3
    16 Yomraspor 12 2 7 3 7 13 9 -6
    17 Eskişehirspor 12 2 7 3 12 25 9 -13
    18 Edirnespor 12 2 10 0 8 20 6 -12
    Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
     25/12/2022 Adana Demirspor vs Fatih Karagümrük
     25/12/2022 Antalyaspor vs MKE Ankaragücü
     25/12/2022 Galatasaray vs İstanbulspor
     25/12/2022 Gaziantep FK vs Beşiktaş
     25/12/2022 Hatayspor vs Giresunspor
     25/12/2022 Kasımpaşa vs Sivasspor
     25/12/2022 Konyaspor vs Alanyaspor
     25/12/2022 Trabzonspor vs Fenerbahçe
     25/12/2022 Ümraniyespor vs Başakşehir FK
    Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
     20/11/2022 Bodrumspor vs Tuzlaspor
     20/11/2022 Çaykur Rizespor vs Boluspor
     20/11/2022 Eyüpspor vs Göztepe
     20/11/2022 Sakaryaspor vs Bandırmaspor
     21/11/2022 Altay vs Gençlerbirliği
     25/11/2022 Denizlispor vs Bodrumspor
     26/11/2022 Tuzlaspor vs Yeni Malatyaspor
     26/11/2022 Boluspor vs Sakaryaspor
     26/11/2022 Gençlerbirliği vs Çaykur Rizespor
    Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
     20/11/2022 Ankara Demirspor vs Karacabey Belediye Spor
     20/11/2022 Balıkesirspor vs Fethiyespor
     20/11/2022 Bucaspor 1928 vs Adıyaman FK
     20/11/2022 Kastamonuspor vs Etimesgut Belediyespor
     20/11/2022 Kırşehir Futbol Spor Kulübü vs İskenderunspor A.Ş.
     20/11/2022 Kocaelispor vs Diyarbekir Spor
     20/11/2022 Pazarspor vs Kırklarelispor
     20/11/2022 Sarıyer vs Zonguldak Kömürspor
     20/11/2022 Serik Belediyespor vs Van Spor FK
     20/11/2022 Uşak Spor vs 1461 Trabzon FK
    Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
     23/11/2022 Edirnespor vs Belediye Derincespor
     23/11/2022 Eskişehirspor vs 52 Orduspor FK
     23/11/2022 Hacettepe 1945 vs Belediye Kütahyaspor
     23/11/2022 Karaköprü Belediyespor vs Yeni Mersin İdman Yurdu
     23/11/2022 Karşıyaka vs Çatalcaspor
     23/11/2022 Şile Yıldızspor vs Elazığspor
     23/11/2022 Yomraspor vs Amasyaspor 1968 Futbol Kulübü
     23/11/2022 1922 Konyaspor vs Nevşehir Belediyespor
     23/11/2022 1954 Kelkit Bld.Spor vs Ağrı 1970 Spor
    HABER ARŞİVİ
    ŞANS OYUNLARI
    YUKARI